Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, dünya üzrə yeniyetmələrin təxminən dörddə biri həftədə bir saat belə fiziki fəaliyyətlə məşğul olmur. Bu da onlarda ürək-damar xəstəlikləri, 2-ci tip diabet və müəyyən xərçəng növlərinin inkişaf riskini artırır. Tədqiqatın nəticələri “The Lancet Global Health” jurnalında dərc olunub.

Təşkilatın hesablamalarına görə, 11-17 yaş arası təxminən 240 milyon yeniyetmə həftədə bir dəfə də olsun aktiv gün keçirməyib. Söhbət gündə ən azı 60 dəqiqə orta və ya intensiv fiziki fəaliyyətdən gedir. Nəticələr 140 ölkə və ərazidə 3,2 milyondan çox yeniyetmənin məlumatlarına əsaslanır. Qızlar və oğlanlar arasındakı fərq xüsusilə nəzərə çarpıb. Qızların 28%-i, oğlanların isə 22%-i həftədə bir dəfə də olsun aktiv gün keçirməyib. Qızların 11%-i gündəlik fiziki fəaliyyətlə məşğul olub, oğlanlarda isə bu rəqəm 17% olub.

ÜST-ün məlumatına görə, vəziyyət son 15 ildə demək olar ki, dəyişməz qalıb. Fəaliyyət səviyyələrinə yalnız şəxsi vərdişlər deyil, həm də gündəlik həyat şəraiti təsir göstərir: küçə təhlükəsizliyi, idman qurğularına çıxış, gəzinti və ya velosiped sürmək imkanı, eləcə də məktəb mühiti və ekran qarşısında vaxt. Təşkilat ölkələri fiziki fəaliyyəti yeniyetmələrin gündəlik həyatının təhlükəsiz və əlçatan hissəsinə çevirən şərait yaratmağa çağırıb.

Bəs oturaq həyat tərzinin gənclər və uşaqlar üçün başqa hansı fəsadları mümkündür? Ümumiyyətlə, rəqəmsallaşma dönəmində fiziki aktivlik problemini necə həll eləmək olar?

Pediatr Gülşən Əliyeva Musavat.com-a bildirib ki, 30-40 il öncə şagirdlər həm də evdə işçi qüvvəsi idilər, yəni köməklik edirdilər:

“Çünki bu qədər avadanlıqlar yox idi. Paltar əllə yuyulurdu, qablar əllə yuyulurdu, otaqlar əllə təmizlənirdi, kənd şəraitində uşaqlar bağda kömək edirdilər, dərsdən sonra və yaxud da heyvandarlıqla bağlı köməklik göstərirdilər. Bundan başqa, uşaqların əksəriyyəti dərsdən sonra həyətdə bir-biri ilə müxtəlif oyunlar oynayır, fiziki aktiv olurdular. Oturaq qalmaq üçün də elə bir səbəb yox idi. Uşaq dərsini bitirəndən sonra saatlarla oturmur, hərəkət edirdi. Ekran qarşısında keçirilən vaxt da çox az idi. Cəmi bir neçə televiziya kanalı var idi və həmin kanallarda da uşaqlar üçün müəyyən saatlarda, bəlkə də bir-iki saatlıq proqramlar yayımlanırdı. Beləliklə, uşaqlar istəsələr də, istəməsələr də, fiziki cəhətdən aktiv idilər”.

Həkim qeyd edib ki, əvvəllər uşaqlar məktəbə əsasən piyada gedib-gəlirdilər: “Çox vaxt hər kəs yaşadığı əraziyə yaxın məktəbdə oxuyurdu. İndiki dövrdə isə vəziyyət fərqlidir. Uşaqların əksəriyyəti məktəbə piyada getmir, avtomobillə və ya məktəb servisi ilə aparılıb-gətirilir. Piyada gedənlərin payının 50 faizdən aşağı olduğunu düşünürəm, amma bu rəqəmi təxmini deyirəm, dəqiq statistik məlumatım yoxdur. Bu da uşaqların gündəlik fiziki aktivliyini azaldan amillərdən biridir. İkinci mühüm amil uşaqların ekran qarşısında keçirdikləri vaxtın çox olmasıdır. Onlar saatlarla telefon, planşet və kompüter qarşısında otururlar. Bəzən ekrana baxmağa dərslərindən daha çox vaxt sərf edirlər. Telefon, planşet və kompüter ekranlarına yaxından və uzun müddət baxmaq gözlərə zərər verə, görmə problemlərinə səbəb ola bilər. Yaxın məsafəyə uzun müddət fokuslanmaq görmə ilə bağlı problemlərin yaranma riskini artırır. Bu səbəbdən uşaqlarda eynəkdən istifadə halları çoxalır”.

Gülşən Əliyevaya görə, fiziki aktivliyin az olmasının ilk fəsadlarından biri artıq çəki və piylənmədir: “Artıq çəki karbohidrat mübadiləsinin pozulmasına, mübadilə proseslərində dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Bu isə öz növbəsində kökəlməni daha da sürətləndirən qüsurlu bir dövr yaradır. Bundan başqa, hormonal dəyişikliklər, ürək-damar sistemi ilə bağlı problemlər də meydana çıxa bilər”